De gedachte alleen al is voor veel leerlingen angstaanjagend: zakken voor je eindexamen. Maar wanneer ben je nou eigenlijk officieel gezakt? En wat zijn je opties als het toch misgaat? In dit artikel leggen we de zakregels helder uit en bespreken we alle routes die je kunt bewandelen als je het diploma dit jaar (nog) niet haalt.
Wanneer ben je gezakt voor het eindexamen?
De zakregels voor het eindexamen zijn vastgelegd door de overheid. Ze gelden voor alle niveaus: VMBO-TL, HAVO en VWO. Je bent gezakt als je aan één of meer van de volgende voorwaarden voldoet:
- Je gemiddelde cijfer voor alle vakken is lager dan 5,5
- Je hebt meer dan één onvoldoende (een 5 of lager) die niet gecompenseerd kan worden
- Je hebt een 4 of lager voor een kernvak (Nederlands, Engels of wiskunde) zonder voldoende compensatie
- Je hebt een 3 of lager voor welk vak dan ook
- Je hebt bij meer dan twee vakken een onvoldoende, ongeacht de compensatie
Hoe werkt compensatie?
Compensatie betekent dat een lager cijfer voor één vak wordt "goedgemaakt" door een hoger cijfer voor een ander vak. De regels:
- Je kunt maximaal één 5 compenseren met een of meer zessen of hogere cijfers
- Een 4 kun je alleen compenseren als de rest van je gemiddelde hoog genoeg is én het geen kernvak is
- Een 3 of lager is nooit compenseerbaar
Let op: de compensatieregels kunnen per niveau iets verschillen. Raadpleeg de website van de Rijksoverheid of vraag je school voor de exacte regels van jouw niveau en jaar.
Het eindcijfer: CE én SE tellen mee
Je eindcijfer per vak is het gemiddelde van je schoolexamencijfer (SE) en je centraalexamencijfer (CE). Beide tellen voor 50% mee (bij de meeste vakken). Dat betekent:
- Een slechte SE-score kan je eindcijfer flink omlaag trekken, ook als het CE goed gaat
- Omgekeerd: een sterke CE-prestatie kan een matige SE gedeeltelijk compenseren
- Je kunt je SE-cijfer niet meer veranderen na het schoolexamen — alleen het CE-cijfer ligt nog open
Voorkom zakken: oefen met echte examenvragen
AI Examentrainer laat je oefenen met exacte examenvragen op jouw niveau. Je krijgt direct uitleg bij elk antwoord — zodat je zwakke punten aanpakt voor het te laat is.
Probeer 5 dagen voor €2 →Wat kun je doen als je (dreigt te) zakken?
Optie 1: Herkansen in het tweede tijdvak
Als je het CE hebt gemaakt maar (dreigt te) zakken, kun je maximaal twee vakken herkansen in het tweede tijdvak. Dit vindt normaal gesproken begin juli plaats. Je kiest zelf welke vakken je herkanst — maar je moet ze vóór de uitslag al opgeven.
Het hoogste cijfer van de twee kansen telt mee voor je eindcijfer. Herkansen is dus altijd zinvol: je kunt er alleen op vooruitgaan.
Optie 2: Doubleren (het jaar overdoen)
Als herkansen niet genoeg is, kun je het jaar overdoen. Je maakt dan opnieuw alle schoolexamens én het centraal examen. Voordeel: je hebt een heel jaar om je beter voor te bereiden. Nadeel: het kost veel tijd en energie. Bespreek met je school of dit de beste keuze is voor jouw situatie.
Optie 3: Als extraneus examen doen
Je kunt ook als extraneus (externe kandidaat) examen doen. Je bent dan niet ingeschreven bij een school, maar doet alleen de examens. Dit is een optie als je geen volledig jaar meer aan school verbonden wilt zijn. Je regelt dit zelf via de gemeente of een exameninstelling.
Optie 4: Een ander niveau of route kiezen
Soms is het verstandiger om een stap terug te doen. Wie niet slaagt voor HAVO, kan overwegen om via VMBO-TL een andere weg te nemen. Of wie op VWO vastloopt, kan via HAVO alsnog naar het HBO. Dit voelt als achteruitgaan, maar is voor veel leerlingen uiteindelijk de snellere en slimmere route.
Veelgestelde vragen
Kan ik al vóór de uitslag zien of ik zak?
Ja. Je weet al hoe je schoolexamens zijn gegaan. Na het centraal examen kun je — als je je SE-cijfers weet — zelf uitrekenen of je eindcijfers genoeg zijn om te slagen. Gebruik de zakregels hierboven als leidraad.
Wat als ik één vak heel erg slecht heb gedaan?
Een 3 of lager voor één vak betekent automatisch zakken, ongeacht hoe goed de rest gaat. Bij een 4 hangt het af van je andere cijfers en de compensatieregels. In beide gevallen is herkansen in het tweede tijdvak de eerste stap.
Hoe lang duurt het tweede tijdvak?
Het tweede tijdvak (de herkansingsperiode) vindt normaal gesproken in de eerste twee weken van juli plaats. De exacte data worden elk jaar gepubliceerd op examenblad.nl.
De beste voorbereiding blijft: voorkomen
Dit artikel gaat over wat je kunt doen als het misgaat — maar de beste strategie is uiteraard om goed voorbereid de examenzaal in te gaan. Begin op tijd, maak een realistische studieplanning en oefen consequent met echte examenvragen.
Wil je gericht oefenen per vak? Bekijk onze pagina's voor wiskunde eindexamen oefenen, Engels eindexamen oefenen of biologie eindexamen oefenen.